राज्य शासनाचा पारदर्शक लोकसहभाग

राज्यापुढील विशिष्टसमस्यांवर नेमके सोल्युशन काढण्यासाठी शासन आणि लोकसहभाग ह्या सर्वस्वी नव्या माध्यमाचा अभिनव प्रयोग यंदा महाराष्ट्र दिनी करण्यात आला. देशातला हा पहिलाच प्रयोग असून ह्या प्रयोगात विद्यार्थ्यांनी केलेल्या सादरीकरणांची गुणवत्ता पाहता ह्या पहिल्याच प्रयोगाला महारष्ट्र सरकारला अफाट यश मिळाले. भ्रष्टाचार निर्मूलन, घनकच-यातून नविनिर्मिती, न्यायालयातील विलंबनिर्मूलन, शिक्षकांच्या कामावरचा बोजा कमी करणे, महानगरातील निरनिराळ्या वाहतूक यंत्रणांचे समन्वयीकरण, विकास आराखडे, सामाजिक कामाचे सुसूत्रीकरणा, स्टार्टअपची अमलबजावणी इत्यादि 11 विषयांवर विद्यार्थ्यांकडून सादरीकरण मागवण्यात आले होते. त्यांच्या सादरीकरणावर मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस ह्यांनी केलेली उत्स्फूर्त टिपणी केली. त्यामुळे सादरीकरणाचा कार्यक्रम अतिशय रंगतदार झाला. सादरीकरणात अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यात आला. फाईल, मंत्रालयात खेटे, संबंधितांच्या जुजबी उपस्थितीत सादर करण्यात आलेल्या प्रस्तावावर ‘तपासून अहवाल सादर करा’ अशा टाईपचा शेरा ह्या रूढ कारभारशैलीला फाटा देण्याचा हा प्रयोग कमालीचा यशस्वी झाला.
राज्याला भेडसावणा-या 11 समस्यांवर तोड काढण्याच्या दृष्टीने सादरीकरण करण्यासंबंधीच्या आवाहनास राज्यातून सुमारे 2300 सादरीकरणे आली. ह्या सादरीकरणाची गुणवत्ता तपासून निवडक सादरीकरणाची यादी तयार करण्यासाठी तज्ज्ञांचे परीक्षक मंडळ नेमण्यात आले होते. महाराष्ट्र दिनी वरळीच्या भव्य नॅशनल स्टेडियममध्ये आयोजित करण्यात आलेल्या 4 तासांच्या कार्यक्रमात मुख्यमंत्री, शिक्षणमंत्री, शासनाचे उच्चाधिकारी, आणि 6000 हजार उपस्थितांसमोर स्पर्धक विद्यार्थ्यांनी आपापल्या प्रकल्पाचे सादरीकरण केले. ह्या सादरीकरणास टाटा समूहाचे अध्वर्यू रतन टाटा, मेजर जनरल अनुज माथूर आणि चित्रपट अभिनेते अक्षयकुमार ह्यांनीही मुद्दाम हजेरी लावली होती.
गेल्या 57 वर्षांत आतापर्यंत जे ‘व्हिजन कार्यक्रम’ झाले ते सारे कार्यक्रम परिसंवाद, वर्कशॉप अशा प्रकारच्या पारंपरिक माध्यामातूनच झाले आहेत. किंवा एखादे वेळी मंत्र्यालयात मोजक्या अधिका-यांच्या उपस्थितीत झाले. परंतु ‘व्हिजन २०२५’ कार्यक्रम मात्र बदलत्या ऑडिओ व्हिज्युअल तंत्रज्ञानाचा वापर करून झाला. ट्रान्सफॉर्म महाराष्ट्र कार्यक्रमात राज्यातील विविध महाविद्यालयातील विद्यार्थ्यांनी दुष्काळमुक्त महाराष्ट्र, वाहतूक व्यवस्थेचे एकात्मिकरण, नागरिकांचा प्रशासनातील सहभाग, घनकचरा व्यवस्थापन. विकास आराखडा ह्यासारख्या ज्वलंत प्रश्नांची सोडवणूक करण्यासाठी विद्यार्थ्यांनी अप्स, सॉफ्टवेअर तंत्रज्ञानाच्या वापरावर भर दला. ह्या सादरीकरणातील सूचनांचा शासनाकडून चपखल उपयोग केला जाणार असे आश्वासन मुख्यमंत्री फडणवीस ह्यांनी सादरकर्त्यांना दिले. काही सादरीकरणांना मुख्यमंत्र्यांनी उत्स्फूर्त दाद दिली तर काही वेळा सॉफ्टवेअर सोल्युशन आर्थिकदृष्ट्या व्यवहार्य व्हावा म्हणून ‘स्केल अप’ करण्याचा सल्ला दिला.
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस व इतर मान्यवरांच्या समोर न बुजता विद्यार्थ्यांनी आपल्या सोल्युशन्सचे ठाम सादरीकरण केले. आयआयटी मुंबईच्या विद्यार्थ्यांनी दुष्काळमुक्त महाराष्ट्र विषयावर केलेल्या सादरीकरणावर मुख्यमंत्री श्री. फडणवीस म्हणाले की, या विद्यार्थ्यांनी सादर केलेले एसडीएसएस हे मॉडेल उत्तम असून जलयुक्त शिवार योजनेत त्याचा समाविष्ट करण्यात येईल. नागरी गरिबी निर्मूलन विषयावरील सादरीकरणामध्ये स्मार्ट सिटीसाठी उपयुक्त उपाययोजना आहे, असे मत मुख्यमंत्र्यांनी वसंतदादा पाटील वास्तुशास्त्र महाविद्यालयाच्या विद्यार्थ्यांनी केलेले सादरीकरणावर व्यक्त केले. कॉलेज ऑफ इंजिनिअरिंग, पुण्याच्या विद्यार्थ्यांचे एकात्मिक वाहतूक यंत्रणेवरील सादरीकरण, महाराष्ट्र भ्रष्टाचारमुक्त करण्यावर व्हिजेआयटीच्या विद्यार्थ्यांनी केलेले सादरीकरण, इत्यादि सादरीकरणे केवळ मुख्यमंत्र्यांनाच आवडली असे नाही तर सरकारी अधिका-यांनी त्यांना चांगली दाद दिली.
अवसारीच्या शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय व संशोधन संस्थेच्या ‘टीम नन्ही आशा’, प्रगत शिक्षण योजनेमुळे माध्यमातून शिक्षणाच्या कामगिरीत देशात 18 व्या क्रमांकावर असलेले महाराष्ट्र राज्य तिसऱ्या क्रमांकावर आले आहे. व्हीजेटीआय मुंबईच्या विद्यार्थ्यांनी स्टार्टअप इंडियावर सादरीकरण केले. यामध्ये स्टार्टअप मार्गदर्शन सेंटर व वेबसाईटची कल्पना सुचविली. त्यावर मुख्यमंत्री म्हणाले की, राज्य शासनाने नुकतेच स्टार्टअपसाठी विशेष धोरणाचा मसुदा जाहिर केला आहे. या धोरणावर नागरिकांकडून सूचना मागविण्यात आल्या आहेत. ह्या सादरीकरणातील काही भाग मसुद्यात आवर्जून समाविष्ट केला जाणार आहे.
अभिनेते अक्षयकुमार ह्यांनी ह्या कार्यक्रमात आपल्या आरोग्यपूर्ण जीवनशैलीचे रहस्य सांगितले तर रतन टाटांनी प्रकल्पातील बारकाव्यांवर भाष्य केले. दोघांनी सादरीकरणांचे कौतुक केले. आजच्या तरुणांकडे खूप नवनव्या कल्पना आहेत. सोल्युशन चांगले आहेत; परंतु खर्चाच्या दृष्टीने ते परवडले पाहिजेत हेही मुख्यमंत्र्यांनी अनेकदा स्पष्ट केले. चाहत्यांकडून आलेल्या कल्पनांचा मी चित्रपट निर्मितीच्या वेळी विचार आणि त्यानुसार पुढचे काम करतो, असेही अक्षय कुमार यांनी सांगितले.

रमेश झवर
ज्येष्ठ पत्रकार
नंदकुमार वाघमारे
सहायक माहिती संचालक, महाराष्ट्र शासन