डोवल आणि चीन

(बातम्यातील ‘बातमी’ शोधणे हा सुनील तांबे ह्यांचा हातखंडा. इंग्रजी वर्तमानपत्रात बातमीदारी करत असताना त्यांना ही हातोटी साध्य झाली असावी. नेमका तपशील पकडून सुटसुटीत वाचनेबल बातमी कशी लिहायची ह्याचे ताजे उदाहरण म्हणजे सध्या रोज प्रसिध्द होणा-या चीनविषयक बातम्या. ह्या बातम्यांवर त्यांनी लिहीलेले भाष्य म्हणजे त्यांची फेसबुकवरील ‘ डोवल आणि चीन’ ही पोस्ट. -सीमा घोरपडे )

डोवल हे भारताचे सिक्युरिटी अॅडव्हायझर आहेत.
चीन आणि भूतान यांच्यामध्ये सध्याचा सीमावाद आहे.
भूतान आणि चीन यांचे राजनैतिक संबंध नसल्यामुळे भारतीय फौजांनी चीनच्या फौजांना अटकाव केला आहे. ह्या तणावात भारताची भूमिका थर्ड पार्टीची आहे.
चुंबी व्हॅली – जिथे भारत, भूतान आणि चीन यांच्या सीमारेषा मिळतात, ती चीनला द्यावी त्या बदल्यात चीनची (म्हणजे तिबेटची) चौपट जमीन आम्ही भूतानला देऊ, अशी ऑफर चीनने भूतानला दिली होती. भूतानची भूमिका सकारात्मक होती. मात्र भारताने नाड्या आवळल्याने भूतान मागे हटला.
हा इतिहास अनेकांना ठाऊक नाही.
चीनला भारताच्या भूमीवर आक्रमण करण्यामध्ये रस नाही. मात्र चीनच्या महत्वाकांक्षांना भारताने खो देऊ नये अशी अपेक्षा आहे.
भारताने अमेरिकेचे हितसंबंध राखण्याचा निर्णय घेतला आहे. त्यामुळे जपान, व्हिएटनाम, अमेरीका आणि भारत असा चौकोन चीनच्या महत्वाकांक्षांना आव्हान देतो आहे.
पाकिस्तान-चीन इकॉनॉमिक कॉरिडॉरला भारताचा विरोध आहे कारण सदर कॉरिडॉर पाकव्याप्त काश्मीरमधून जातो.
वन बेल्ट-वन रोड या चीनच्या महत्वाकांक्षी प्रकल्पामध्ये पाकिस्तान-चीन इकॉनॉमिक कॉरिडॉरचं महत्व लक्षणीय आहे.
वन बेल्ट वन रोड, या चीनच्या महत्वाकांक्षी प्रकल्पामध्ये चीनचे आर्थिक, राजकीय आणि संरक्षणात्मक हितसंबंध आहेत.
चीनमध्ये उत्पादित होणार्‍य़ा वस्तूंना बाजारपेठ मिळावी, चीनला होणार्‍या खनिज तेलाच्या पुरवठ्यामध्ये व्यत्यय न यावा, इत्यादी चीनचे हितसंबंध आहेत. ह्या हितसंबंधांंना भारताने शह देऊ नये, असा चीनचा आग्रह वा हेका आहे.
चीनच्या या हितसंबंधांच्या विरोधात अमेरिका, जपान, व्हिएटनाम यांची युती अमेरिकेच्या नेतृत्वाखाली झाली आहे. भारतही त्याच युतीमध्ये सहभागी होतो आहे, हे चीनला खटकत आहे.
वन बेल्ट वन रोड परिषदेला दक्षिण आशियातील म्हणजे भारतीय उपखंडातील सर्व देशांनी– पाकिस्तान, श्रीलंका, बांग्ला देश, नेपाळ, मालदीव यांनी हजेरी लावली. भारत मात्र अनुपस्थित होता. कारण मोदीप्रणित राष्ट्रवाद भारताचे नाही तर अमेरिकेचे हितसंबंध जोपासणारा आहे. त्यामुळे सध्याचा पेचप्रसंग निर्माण झाला आहे.
पाकिस्तान वगळता अन्य शेजारी राष्ट्रबरोबरही भारताचे संबंध तणावपूर्ण आहेत ही बाब वन बेल्ट वन रोड या चीनने बोलावलेल्या परिषदेवरून स्पष्ट झाली.
अडचण अशी आहे की नरेंद्र मोदी यांचा भक्त संप्रदाय आणि तथाकथित राष्ट्रवादी लोक भारताचे हितसंबंध आशियाशी आहेत की अमेरिकेशी हा साधा भौगोलिक विचार करेनासे झाले आहेत. त्यामुळे डोभल को डरा चीन, यासारखे कार्यक्रम झी टिव्ही वा झी न्यूजवर आयोजित केले जातात.
मूर्खांचा बाजार आणि वेड्यांचा शेजार अशी मोदीभक्तांची आणि राष्ट्रवाद्यांची स्थिती आहे. चीनची अर्थव्यवस्था १२ ट्रिलियन डॉलर्सची आहे तर भारताची अर्थव्यवस्था २ ट्रिलियन डॉलर्सची आहे या वस्तुस्थितीचाही त्यांना विसर पडला आहे.
मोदीभक्त आणि तथाकथित राष्ट्रवादी त्यामुळे डोवल ह्यांच्या रणनीतीवर फाजील विश्वास ठेवतात. राष्ट्रवादाचा प्रश्न असल्याने लोंढा प्रसारमाध्यमे आणि सामाजिक प्रसारमाध्यमे यासंबंधातील वस्तुस्थिती काय आहे हे भारतीयांना सांगत नाहीत. त्यामुळे जोक्स करणं हा एकमेव पर्याय उरतो.
भारताचा नकाशा पाहण्याचीही तसदी लोक्स घेत नाहीत. वंदे मातरम्, जन गण मन, इत्यादी घोषणा दिल्यावर भारतापुढचे प्रश्न सुटतील अशा भ्रमात लोक आहेत.
भौगोलिक आणि राजकीय परिस्थितीबाबत एवढी बेपर्वा वृत्ती भाजप आणि संघप्रणित राष्ट्रवादाने रुजवली आहे. देशाच्या सुरक्षाव्यवस्थेबाबत संपूर्ण बेफिकीरी संघ-भाजप प्रणित राष्ट्रवाद रुजवत आहे.
सुनील तांबे. ज्येष्ट पत्रकार